Giriş: Neler Yaşanmıştı?
2024 yılının Temmuz’unda Kamuda Kontenjan Yasası’nın kabulü ile yolsuzluk, şiddet ve otorite ile anılan hükümetin devrilmesi için başlatılan ayaklanmanın ilk kurşunları atılmış oldu. Awami Ligi ve Lideri Şeyh Hasina yönetimindeki hükümet devrildi, Şeyh Hasina ise Hindistan’a kaçtı. 8 Ağustos 2024 tarihinde Bangladeş ordusu tarafından Nobel Ödüllü Muhammed Yunus’un başkanlık ettiği geçici bir hükümet kuruldu.
Haftalar süren şiddet olaylarının ve Şeyh Hasina’nın arkasında bıraktığı enkazı toparlamak ve en azından ona bekçilik etmek kolay olmayacaktı. Halk devrim sonrası sürecin siyasi belirsizlikleriyle beraber geçici hükümetin meşruiyet problemlerinin gölgesinde aylar boyu yaşamak durumunda kaldı.
Nihayet 2026 Nisan’da yapılması beklenen seçimler daha erken bir tarih olan 2026 Şubat ayına alındı ve 11 Aralık 2025’te seçim takviminin ilan edilmesi ile süreç başladı. Genel seçimler Anayasa referandumu ile eş zamanlı olarak 12 Şubat 2026’da gerçekleştirildi. Ayrıca belirtilmelidir ki Bangladeş 2026 seçimleri, 30 yaş altı veya popüler tabir ile Z kuşağı tarafından yönetilen bir devrimin ardından yapılan dünyanın ilk seçimidir.
Bu seçime yaklaşık 20 ay gibi kısa bir süre içinde gidildi. Devrimin çok kanlı olmasının yanı sıra hükümetin devrilmesi ve Hasina’nın Hindistan’a sığınması ciddi bir otorite boşluğu oluşturdu. Buna rağmen Bangladeş halkı bu kısa süre içerisinde demokratik haklarına sahip çıkıp yıllar sonra serbest bir seçime giderken; Geçici Hükümet de bu iradeye saygı duyarak bu boşluğu halkın istediği gibi “geçici” olarak doldurdu.
2023’ten beri Cumhurbaşkanlığını yürüten Muhammed Şahabuddin, Temmuz 2024 devriminden sonra başbakan vekili ya da hükümet danışmanı gibi unvanlarla anılan Muhammed Yunus ve Geçici Hükümet görev yapmışlardır. Temmuz 2024’ten Şubat 2026’ya kadar geçen bir buçuk yıllık kısa sürede çok büyük seçim tedbirlerinin alınmasını sağlayarak ülkeyi serbest seçimlere götüren Muhammed Yunus’un bu konuda zikredilmesi de önem arz etmektedir. Dünyanın farklı yerlerinde ya uzun süren istikrarsızlıklar ya da korkunç iç savaşlar görmeye alışkın devrim tecrübelerine rağmen Bangladeş geçici hükümeti ve Muhammed Yunus’un süreç yönetimi her türlü eksikliğe rağmen devrimin samimiyetini gösteren bir başka husus olmuştur.
Bu noktada bir parantez açarak belirtmek gerekir; Bangladeş’in ulusal savaş suçları mahkemesi olan ve merkezi Dakka’da bulunan Uluslararası Ceza Mahkemesi, Hindistan’a kaçan Hasina’nın yokluğunda ve sıkı güvenlik önlemleri altında Hasina’nın yargılamasını gerçekleştirmiştir. Duruşma sırasında savcılar, Temmuz ve Ağustos 2024’te öğrenci önderliğindeki ayaklanmayı bastırmak için doğrudan ölümcül güç kullanılmasını emrettiğine dair kanıt bulduklarını mahkemeye bildirmişlerdir. Nihayetinde 78 yaşındaki Hasina, “insanlığa karşı suçlar” nedeniyle ömür boyu hapis cezasına, “isyan sırasında adam öldürme” suçundan ise ölüm cezasına çarptırılmıştır.
Aşağıda da zikredileceği üzere seçimin ana teması Temmuz (devrim) kazanımlarının ve ruhunun korunması oldu. Bu da halkın üzerinden aylar geçse de devrime ve ruhuna ne kadar bağlı olduğunu gösterdi. Seçimin bir devrim sonrası olmasının yanı sıra Bangladeş tarihinde bir ilk olarak genel seçimler ile referandum birlikte yapıldı. Bunumla beraber yine ilk defa diaspora oyları seçime dahil edildi.
Yazının devamını okumak için tıklayınız.
Yazarlar:
Aslı ÖZDOĞAN
İlk ve orta öğrenimini Nevşehir’de, liseyi Nevşehir Recep Tayyip Erdoğan Proje Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde, Hukuk eğitimini Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde tamamladı.
1 Ağustos 2024’te yayınlanan ENHAR 6 Şubat 2023 Deprem Raporu’nda yer alan “6 Şubat Kahramanmaraş Depremlerinde İşgücü Piyasasında Meydana Gelen Ekonomik Zararlar ve Alınan Tedbirler” kitap bölümü ve 29 Nisan 2025’te yayınlanmış “Bangladeş 2024 Devrimi” başlıklı yayını bulunmaktadır.
asliozdoganyedek@gmail.com
